Oznakowanie sektorów naszego Cmentarza

Po remoncie Cmentarza w latach 2017-19 pora na dalsze prace, które ułatwią poruszanie się po Cmentarzu. Mapa sektorów dostępna jest przy wejściu oraz na małych podręcznych wizytówkach. W tym roku dodatkowo na terenie Cmentarza pojawią się słupki z oznakowaniem.

Zadanie Oznakowanie sektorów zabytkowego Cmentarza Żydowskiego w Tarnowie jest finansowane z dotacji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Synagoga Nowa zwana Jubileuszową

Największą, najpiękniejszą bóżnicą tarnowską była Synagoga Nowa. Stała na rogu ulic Nowej i Folwarcznej (dziś Waryńskiego) i wraz z katedrą i ratuszem górowała nad innymi budynkami. Zwana była też Jubileuszową, a w pełnym brzmieniu Synagogą im. Franciszka Józefa I, gdyż poświęcono ją w dzień urodzin cesarza – 18 sierpnia 1908 r., a zarazem w 60. rocznicę jego panowania. 

Długie przygotowania

Grunt pod nową synagogę gmina zakupiła już w 1844 r. W tym czasie bowiem (stan na 1830 r.) było w Tarnowie już 1200 Żydów. Znaczny wzrost ludności żydowskiej nastąpił w drugiej połowie XIX w., kiedy jej liczba zwiększyła się ponad dwukrotnie (1869 r.). Powstawały wówczas mniejsze bóżniczki w różnych zakątkach starej i nowej (na Zawalu) dzielnicy żydowskiej. O tym, jak szybko rozwinęła się nowa dzielnica, świadczą liczby z początku lat dziewięćdziesiątych: w śródmieściu mieszkało 2671 Żydów, na tradycyjnie żydowskiej Grabówce – 2776, a na Zawalu, gdzie usytuowano Synagogę Nową, mieszkało wówczas już 4268 Żydów, a więc prawie połowa żydowskiej populacji miasta. I tu właśnie z biegiem lat powstało najwięcej żydowskich domów modlitwy.
Synagoga Nowa, rzeźba aut. Dawida Beckera, archiwum Amiry Gal

Krótka historia istnienia

Nową synagogę zaprojektował inż. Franciszek Dundaczek w stylu innych ówczesnych synagog (podobne stanęły m.in. w Czerniowcach i Przemyślu). Po latach przestoju budowlanego projekt został zmieniony przez architekta Władysława Ekielskiego, który pozbawił pierwotną wersję wysmukłych wież na froncie, natomiast zwieńczył całość ogromną baniastą kopułą. Synagoga ta służyła wiernym zaledwie 30 lat. Podobnie jak inne tarnowskie synagogi została podpalona przez Niemców 9 listopada 1939 roku, a następnego roku została rozebrana. 
Burzenie Synagogi Nowej, źródło internet

Od synagogi do pomnika

Tarnowski rzeźbiarz Dawid Beker w 1946 roku użył do budowy pomnika na tarnowskim kirkucie wydobytą po wojnie z ruin jedną z kolumn podtrzymujących sklepienie tej synagogi. Forma złamanej kolumny ma tutaj podwójne znaczenie – symbolizuje przerwane życie, tak jak na żydowskich (i nie tylko) nagrobkach, i jest też pamiątką po największej, najpiękniejszej tarnowskiej synagodze, którą tarnowscy Żydzi tak się chlubili. Nie dziwi więc, że sylwetka fasady Synagogi Nowej wpisana w obrys pomnika-kolumny z tarnowskiego kirkutu jest znakiem Żydów tarnowskich rozproszonych po świecie. W czerwcu 1977 r. w kolejną rocznicę pierwszej masowej akcji zagłady w Tarnowie (1942 r.) izraelscy tarnowiacy wystawili kopię pomnika tarnowskiego na telawiwskim cmentarzu w Kiriat Szaul. Pod nią znajduje się symboliczna garść ziemi z tarnowskiego cmentarza.
Dawid Becker przy modelu pomnika, archiwum Amiry Gal

Dawid Becker

Urodził się 08.10.1910 r. w Tarnowie. Od 1935 studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie pod kierunkiem Xawerego Dunikowskiego; autor rzeźb, płaskorzeźb i mozaik. Wojnę przeżył we Lwowie, po wojnie wrócił do Tarnowa.
Z ruiny zburzonej Nowej Synagogi udało mu się ocalić większy fragment jednej z kolumn, której następnie użył do zbudowania pomnika, upamiętniającego 25 tyś. Żydów, zamordowanych przez Niemców w czasie II wojny światowej. W owym czasie niełatwo było uzyskać zgodę na odsłonięcie pomnika żydowskiego, więc Dawid upozorował swój pogrzeb, aby nie zwracać uwagi na większe zgromadzenie na cmentarzu. W 1946, kiedy odsłonięto pomnik był on bez wątpienia pierwszym tego typu upamiętnieniem w Polsce.
Becker opuścił Tarnów w 1947 r., był internowany na Cyprze (1947-1948) w związku z blokadą Palestyny; od 1948 aż do śmierci 23.09.1991 r. mieszkał w Tel Awiwie, w Izraelu.
Bardzo dziękuję Amirze Gal, córce Dawida Beckera za udostępnienie zdjęć z jej prywatnej kolekcji.

Fotografie Dawida Beckera z archiwum córki, Amiry Gal


Koncepcja upamiętnienia miejsca Synagogi Jubileuszowej

Przykładowy mural

Siatka mesh

New fence in Rzepiennik

Working on fence in Jewish cemetery in Rzepiennik Strzyżewski. It is a big project, supported by the posterity of Jews from Rzepiennik. We told about it some months ago. Adam Bartosz and the Committee is an organizer of this activity in Poland.
Fence of Jewish cemetery in Rzepiennik was totaly destroyed after war. It was just some of the base of fence as the remains. Now new fence is growing every day. Photo report was done 26.09.2017.
Fot. przedstawiciel firmy, 2017

8.03.2017 – Signing of the Agreement

The official signing of the Agreement on the Renovation of the Jewish
Cemetery in Tarnow was on March 8 at 9.00 in the Tarnow’s
historical Town Hall. The event is organised by the representative of
the funding body, dr hab. Stanislaw Sorys, Deputy Marshal of the
Malopolskie Province. 
We had the pleasure to invite to this event Mr President Roman Ciepiela, Mr Andrzej Szpunar, the director of the Museum in Tarnów and our guests, i.a.: Ms. Rela Bogucka, Ms Carolyn Gammon with her friend Kathrine, Tomasz Grebner and others.

Fot. N. Gancarz 8.03.2017



Dan Oren founded a renovation

Professor Dan Oren from Connecticut (USA) with his wife Jeannet and several
family members visited Tarnow cemetery in July this year. 
Unexpectedly they
founded a fallen piece of tombstone with the name Josef Taubenschlag.
They founded out that Josef Taubenschlag was uncle of prof. Dan Oren and
a distant relative of his wife. Family decided to outsource the
renovation of the monument and in October monument with our stood
renovated with help of Committee for the Protection of Jewish
Tarnów. Please see some photos before and after renovation. 



Profesor Dan Oren z Connecticut (USA)
wraz z żoną Jeannet i kilku członkami rodziny odwiedzili tarnowski cmentarz w
lipcu tego roku. Niespodziewanie trafili na zwalony fragment nagrobka z
nazwiskiem Josef Taubenschlag. Okazało się że to wujek Dana Orena i daleki
krewny jego małżonki. Postanowili zlecić remont pomnika, i oto w połowie
października pomnik z pomocą naszego Komitetu stanął odnowiony.



See photos before and after renovation:

Phot. by Adam Bartosz

Phot. by Kamila Jasiak


Jaśliska – cemetery

News in our project „Jaśliska”. Jewish Committee from Tarnów with Pinchas Pomp, rabbi from Dynów and Jacob Schwarz rabbi from NY trying to enclose an area of Jewish cemetery in Jaśliska (Podkarpackie voivodeship). September, 8. was stakeholder meeting in Jaśliska with mayor Adam Dańczak. We hope, that after all perturbations the cemetery will have a fence.
Meeting with mayor Adam Dańczak, phot. Natalia Gancarz

Meeting with mayor Adam Dańczak, phot. Natalia Gancarz

Meeting with mayor Adam Dańczak, phot. Natalia Gancarz

Rabbi Schwarz in Krosno, phot. Natalia Gancarz

Rabbi Schwarz in Krosno, phot. Natalia Gancarz

Rabbi Schwarz in Krosno, phot. Natalia Gancarz

Tarnowskie macewy

Jutro kończy się pierwszy etap projektu, który realizujemy w partnerstwie z Fundacją AntySchematy 2: Tarnowskie macewy.

Opis 

Głównym celem projektu jest skatalogowanie około 100 macew znajdujących się na żydowskim cmentarzu w Tarnowie. Macewy stanowią ważny element kultury żydowskiej, a w Polsce znaczna ich część uległa dewastacji. W związku z powyższym niezmiernie ważne jest, aby podjąć działania zmierzające do ochrony istniejących macew, które oprócz wartości religijnej dla Żydów, mają również wielką wartość historyczną. Oczyszczenie i katalogowanie odnalezionych nagrobków jest pierwszym krokiem w tym kierunku. Drugim bardzo ważnym celem projektu jest edukacja młodzieży na temat dziedzictwa żydowskiego w Tarnowie. Biorąca udział w projekcie młodzież zdobędzie szeroką wiedzę dzięki uczestnictwu w planowanych warsztatach, które będą prowadzone przez wykładowców akademickich i doktorantów oraz publikacji wyników własnej pracy inwentaryzacyjnej. Wszystkie działania są prowadzone w porozumieniu z Wojewódzkim Urzędem Ochrony Zabytków oraz Gminą Wyznaniową Żydowską w Krakowie (właścicielem cmentarza).

Etapy projektu:

  • Pierwszym etapem projektu (11-17 lipiec 2016) będzie obóz dla wolontariuszy w czasie, którego uczestnicy przejdą szkolenie teoretyczne, a następnie pod opieką prof. Leszka Hońdo przeprowadzą inwentaryzację.
  • Drugim etapem projektu (sierpień-listopad 2016) będzie przygotowanie publikacji zawierającej podsumowanie projektu (artykuły tematyczne, wyniki ankiet ewaluacyjnych przeprowadzonych wśród wolontariuszy, sprawozdanie z realizacji projektu) i katalogu macew. Redaktorem ww. publikacji będzie prof. Leszek Hońdo.

Uczestnicy: 

W projekcie udział wezmą wolontariusze Fundacji AntySchematy 2 – młodzież ze szkół średnich w Tarnowie oraz studenci Instytutu Judaistyki UJ, łącznie 16 osób. 

Partner projektu: 

Komitet Opieki nad Zabytkami Kultury Żydowskiej w Tarnowie 

Kontakt:

Katarzyna Suszkiewicz, e-mail: suszkiewicz.katarzyna@gmail.com, mobile: 607-097-604
Ewelina Malik, e-mail: ewelinam11@gmail.com, mobile: 694-796-918
Zachęcamy do udziału w naszym projekcie poprzez wspieranie nas:
PayPal: anti-schematii@wp.pl

Nazwa banku: Pekao Bank SA Oddział w Tarnowie
Nr konta: 69 1240 5194 1111 0010 6307 0160
Adres: Pekao Bank SA ul Wałowa 10 33-100 Tarnów
Wszyscy Darczyńcy zostaną wymienieni w przygotowywanej publikacji oraz materiałach informacyjno-promocyjnych chyba, że zechcą pozostać anonimowi.
Dziękujemy z góry za wsparcie naszych działań!!!

Updated information about date of Galicjner Sztetl!

Dear Friends, 


Please be advised that we had to reschedule our commemorated events. The beginning of the Days of Remembrance of Galician Jews we plan on June 9 [prayer in Zbylitowska Góra- the largest mass grave of murdered Jews in Poland]. Subsequent events related to our project will be held on June 9-12. The exact schedule will follow in April. 
For our guests hotel Tarnovia reserves rooms with 10% discount. 

Yours sincerely, 
Adam Bartosz 

=== 

Drodzy Przyjaciele! 


Informuję, że musieliśmy zmienić termin naszych corocznych uroczystości memorialnych. Początek Dni Pamięci Żydów Galicyjskich planujemy na dzień 9 czerwca [modlitwa w Zbylitowskiej Górze – największa zbiorowa mogiła pomordowanych Żydów na terenie Polski]. Kolejne zdarzenia związane z naszym projektem odbędą się w dniach 9-12 czerwca. Dokładny plan podamy w kwietniu. 
Dla naszych gości hotel Tarnovia rezerwuje pokoje z 10% zniżką. 

Z serdecznym pozdrowieniem, 
Adam Bartosz

Fot. arch. Muzeum Okręgowego w Tarnowie